Mỗi nhà chơi gốm thường có vài chiếc lọ "ngủ" ở tầng thấp nhất tủ: lọ mua hồi nào đó giờ nhìn nhạt, lọ men trắng trơn muốn thêm gì đó, lọ cũ bị vết chai ở đáy không ai bày nữa. Vứt thì tiếc, bày thì chán — đây chính là chất liệu hoàn hảo cho một buổi chiều cuối tuần: tự trang trí lại lọ hoa gốm bằng tay mình. Không cần lò nung, không cần biết vẽ, chỉ cần vài vật liệu cơ bản và một chút quyết định xem bạn muốn chiếc lọ thành phong cách nào.
Bài này đi theo đúng trình tự một buổi làm thật: chuẩn bị lọ trước, chọn vật liệu, rồi lần lượt bốn phong cách từ dễ nhất đến tốn công hơn một chút — bạn chỉ cần chọn một phong cách hợp gu và làm theo.
Mở mục lục để đi nhanh tới phần cần đọc.
Chuẩn bị chiếc lọ: khâu quyết định màu có bám không
Nghĩa đen: lọ sạch, khô, không bụi thì màu mới bám. Rửa lọ bằng nước ấm với chút xà phòng dịu, kỳ nhẹ toàn bộ thân — đặc biệt các vân men gồ ghề dễ tích bụi. Xả sạch xà phòng, lau khô, rồi để ráo hẳn vài tiếng (bề mặt ẩm mắt thường không thấy nhưng làm màu acrylic bong từng mảng). Nếu lọ có vết dầu mỡ từ tay cầm lâu ngày, lau qua cồn y tế là chắc nhất. Sau cùng, đặt lọ lên tờ báo cũ, chuẩn bị bảng màu và cọ — nên phơi thử màu trên một mảnh giấy trước để hình dung sắc khi khô.
Câu hỏi quan trọng nhất cần trả lời trước khi vẽ: đây là lọ để cắm nước hay chỉ decor? Lọ cắm nước thật — phải rửa, chà, thay nước — thì màu acrylic ngoài men khó chịu được độ ẩm liên tục, và bạn nên ưu tiên các phần ít chạm nước (vai lọ, miệng lọ) hoặc chấp nhận vẽ lại định kỳ. Lọ decor khô hoặc cắm hoa giả thì tự do hơn nhiều. Đây là sự thật ít bài hướng dẫn nào nói rõ, mà lại quyết định chiếc lọ sống được bao lâu sau khi vẽ.
Bốn phong cách dễ làm, từ một buổi chiều là xong
Chấm bi (dot art). Dễ nhất trong tất cả. Chỉ cần một đầu que (đầu bút chì tận dụng, đầu tăm, hoặc tool chấm chuyên dụng) và màu acrylic. Chấm theo dải, theo vệt chéo, hoặc cụm thành hoa — tay run cũng đẹp vì chấm lệch tự nhiên tạo chất hand-made. Hợp lọ men trắng, men kem; màu navy, đất nung, xanh rêu lên rất phải.
Kẻ tay (line art). Vẽ các nét ngang mảnh quanh vai lọ, hoặc cành lá đơn giản chạy lên cổ. Cần cọ đầu mảnh và tay hơi chắc, nhưng nếu nét run, gọi đó là phong cách sketch — thật sự có trường phái vẽ như vậy. Một mẹo: xoay lọ trên khăn cuộn thành vòng thay vì di chuyển tay, nét sẽ đều hơn.
Ombré chuyển sắc. Phun hoặc quét màu từ đậm ở đáy nhạt dần lên vai. Dùng acrylic xịt (spray) là dễ nhất: phủ ba bốn lớp mỏng, mỗi lớp thấp hơn lớp trước. Kỹ thuật này biến một lọ trắng trơn thành món trông "hàng hiệu" nhanh nhất.
Hoạ tiết gốm dân gian. Cho ai thích chất Việt: hoa lá cách điệu, chim câu, vân mây — vẽ cảm hứng từ tranh dân gian bằng acrylic nâu đen trên men trắng ngà. Khó hơn ba cách trên một bậc vì cần bố cục, nhưng một khi xong thì chiếc lọ mang hơi thở làng quê đúng nghĩa.
Sau khi vẽ: lớp phủ và cách bảo quản
Màu acrylic sau khô bám khá chắc trên men, nhưng để chiếc lọ "sống" lâu với việc cầm rửa hằng ngày, nên phủ một lớp verni (keo trong) lên hoạ tiết sau 24 giờ màu khô hẳn. Chọn verni màu trong, phun hoặc quét lớp mỏng đều; mat hay bóng theo gu — mat giữ chất vẽ tay mộc mạc, bóng làm màu đậm và dễ lau. Đây là bước tạo khác biệt lớn giữa "vẽ xong đẹp một tuần" và "đẹp một hai năm" nếu dùng và bảo quản đúng cách.
Bảo quản đơn giản: lau bụi bằng khăn mềm hoặc chổi lông; tránh ngâm nước và cọ mạnh lên phần đã vẽ; không để lọ đã vẽ ngoài mưa nắng trực tiếp lâu ngày. Nếu đi qua thời gian màu xỉn ở vài điểm, cứ vẽ đè lại phần đó rồi phủ verni — chiếc lọ lại như mới, thậm chí có "lớp lịch sử" của vài lần làm lại. Một chiếc lọ gốm trống vẽ tay không hoàn hảo như men nung, nhưng chính vết tay không đều ấy làm nó thành một và chỉ một.
Bày lại lên kệ: hưởng thành quả
Chiếc lọ mới xong đáng được bày đúng chỗ: nhóm hai ba chiếc cao thấp trên kệ gỗ, cắm vài cành khô hoặc để trống làm decor, cạnh sách và khung ảnh. Nếu mê hướng này, có thể đọc thêm bài về vẽ hoạ tiết lên lọ gốm Bát Tràng để nâng kỹ thuật, hoặc bài chọn lọ hoa để bàn theo không gian nếu bạn muốn mua thêm chiếc mới đã đúng gu. Gợi ý cách cắm hoa ngày Tết cũng là nguồn cảm hứng bày lọ theo mùa. Danh mục gốm và không gian sống của Vietclay là nơi tốt để bạn đọc dần mỗi cuối tuần.
